شاید شنیده یا خوانده باشید که بالاترین درصد اُفت تحصیلی یا درصد مردودی در نظام آموزشی ایران در پایه اول متوسطه است. آیا مسؤولی توجه کرده است که چرا باید در پایه اول دبیرستان این مشکل وجود داشته باشد؟

     برای معلمی مثل من که در تمام پایه های تحصیلی، از اول ابتدایی تا متوسطه تدریس کرده است. ریشه مشکل کاملاً روشن است.

     وقتی دانش آموزی که در دوره ابتدایی در درسی - مثلاً ریاضی - ضعیف است. آیین نامه امتحانات به وی اجازه می دهد که با استفاده از تبصره ماده ۷ قبول اعلام شده و به پایه بالاتر برود. و این اتفاق در پایه های دیگر هم رخ می دهد. و در نتیجه در پایه اول متوسطه در مدارس عادی دولتی ما شاهد ثبت نام دانش آموزانی هستیم که در درس زبان یا ریاضی با نمره صفر در پایه سوم راهنمایی قبول اعلام شده اند. نتیجه روشن نیست؟ این دانش آموز که در دوره ابتدایی و راهنمایی، ریاضی را متوجه نشده، چگونه می خواهد و می تواند که درس ریاضی دوره دبیرستان را بیاموزد؟

     در چنین مواقعی هم دانش آموز به شدت بی انگیزه می شود و هم معلم. دانش آموزی که در دروسی مانند ریاضی و زبان انگلیسی و عربی ضعیف است. وقتی متوجه می شود که با این ضعف قادر به قبولی در پایان سال نیست و به فرض قبول شدن با استفاده از تبصره، که متأسفانه تا سه درس را هم شامل می شود. نمی تواند در رشته ای خوب و دلخواه پذیرفته شود. دیگر در دروسی هم که توان فهم آن را دارد. تلاش و کوششی از خود نشان نمی دهد. و معلمی هم در چنین کلاسهایی تدریس می کند. با مشاهده چنین دانش آموزانی اشتیاق خود را به کار از دست می دهد.

     چاره چیست؟ آیا باید دانش آموزانی را که در یک درس ضعیف هستند مردود و محکوم به تکرار پایه کنیم؟

     نظر من این است که اگر قرار است دانش آموز را با توجه به نمره مثلاً ریاضی زیر ۱۰ قبول اعلام کنیم. به وی فرصت بدهیم تا سال تحصیلی آینده این ضعف را جبران کرده و در امتحانات ریاضی هر دو پایه را با هم امتحان داده و نمره قبولی کسب کند و در غیر این صورت دیگر برای بار دوم به پایه بالاتر نرود. و البته باید در هر ناحیه و منطقه مدارس خاصی را برای این دانش آموزان در نظر بگیرند تا در وقت بیکاری و نوبت مخالف تحصیل دانش آموز دروسی را که وی در آن ضعیف است. با اخذ وجه به وی تدریس کنند. 

     و پیشنهاد دیگری که اگر شخصیت شجاعی در آموزش و پرورش پیدا شود. و آن را مطرح و پیاده کند. دعای خیر بسیاری از معلمین و دانش آموزان و اولیای آنان را در آینده خواهد داشت.

     پیشنهاد من این است که بهترین معلمان را با شرایطی کاملاً مشخص و البته با مزایای بیشتر از سایر معلمان برای تدریس در پایه اول انتخاب کنند و از آنها درصد قبولی نخواهند و در پایان سال اول نیز امتحانی نهایی ـ بدون دخالت معلم و مدرسه مربوط - برگزار کنند و حداقل نمره قبولی در امتحان را هم ۱۵ قرار دهند. و در پایه اول هم فقط درس خواندن و نوشتن فارسی و آموزش دو عمل اصلی جمع و تفریق را قرار دهند و دیگر دروس را از این پایه حذف کنند. و مطمئن باشند که اگر دانش آموزی مجبور شود که دو و حتی سه سال پایه اول را تکرار کند. دیگر در هیچ پایه تحصیلی به مشکل برخورد نخواهد کرد.

     اما برنامه ریزان نظام آموزشی ما که معلوم نیست آیا اصلاً پایشان به کلاسهای درس معمولی هم رسیده یا نه؟ با هدف کاهش درصد مردودی به دنبال حذف امتحانات در دوره ابتدایی هستند و استدلال آنها هم این است که دانش آموز دوره ابتدایی در سنی است که اعلام مردودی به وی باعث مشکلات روحی برای وی می شود و توجه ندارند که انتقال این مشکلات به پایه های بالاتر کار را به جایی می رساند که دیگر امکان جبران این ضعفهای درسی وجود ندارد. در حالی که تکرار پایه در پایه اول دبستان امکان جبران ضعفها را به راحتی فراهم می کند.

     هنوز یادمان نرفته که سالیانی قبل والدین دانش آموزان پایه اول به اصرار از معلم می خواستند که چنانچه فرزندشان با وجود اخذ نمره قبولی، کاملاً آماده ورود به پایه بالاتر نیست. وی را مردود کنند تا با پایه درسی قویتر ادامه تحصیل دهد. و الآن می بینیم که همان والدین ظاهراً بیسواد بسیار بیشتر از برنامه ریزان فعلی ما صلاح و مصلحت و حقیقت را می فهمیدند.

     به چه کسی باید گله کنیم که علت اصلی ضعف دانش آموزان دوره متوسطه ما در درسهایی مانند تاریخ، جغرافی و ... این است که آنان هنوز قادر به خواندن درست فارسی و فهم مطالب نیستند. و اگر هم متوجه مطلب باشند قادر به نوشتن مطالبی که در ذهن دارند نیستند. شاید در مطالب آینده نمونه هایی از سؤوالات ارائه شده در امتحانات و پاسخهای دانش آموزان را - البته بدون ذکر نام و مدرسه و ... ـ بنویسم. 

     به طور خلاصه پیشنهاد بنده این است:

۱- در دوره ابتدایی درسها حداقل تا پایه سوم فقط به درسهای خواندن و نوشتن فارسی و چهار عمل اصلی ریاضی محدود شود.

۲- در پایان سال اول ابتدایی امتحانات نهایی برگزار شده و شرط قبولی در هر درس نیز نمره حداقل ۱۵ در نظر گرفته شود.

۳- در پایه های بالاتر چنانچه باز هم دانش آموزی در یک درس خاص نمره قبولی کسب نکرد. ضمن ارتقا به پایه بالاتر، یک سال به وی فرصت داده شود که ضعف خود را جبران کند.